( و إن شئت قلت في الجرادة إذ خلق لها عينين حمراوين . . . ) امام عليه السّلام در بيان عظمت خداوند سبحان از كوچكترين آفريده در دنياى حيوانات يا حشرات نمونه مىآورد . سپس از كوچكترين آفريده از موجودات پرنده نمونه مىآورد . ملخ از جهت شنوايى و بينايى و دهان و پاها و شاخكها و غريزه‌اش شگفتىآفرين است . كشاورزان با وجود اندام كوچك اين حشره از آن هراس دارند . حال اگر از دنياى حيوانات خشكى و موجودات پرنده به دنياى آبزيان و درياها پا گذاريم و سپس به جهان گياهان و گونه‌ها و شاخ‌وبرگهاى متفاوتشان وارد شويم و بخواهيم درباره شگفتيهاىشان سخن بگوييم ، سالها زمان خواهد گذشت و سخن به سرانجام نخواهد رسيد : « و اگر آن‌چه درخت در زمين است ، قلم شود و دريا را هفت درياى ديگر به يارى آيد ، سخنان خدا پايان نپذيرد . قطعا خداست كه شكست‌ناپذير حكيم است . » « 1 » به راستى چه كسى مخلوقات را آفريده و چنين استوار تدبير كرده است ؟ آيا ماده كور يا تصادف و يا تكامل انواع پاسخ اين سوال است ؟ اسباب طبيعى هيچ يك به تنهايى خود بسنده نيستند و اين خداوند است كه آنان را سبب ساخته است . ( فتبارك اللّه الذي يسجد له من في السماوات و الأرض طوعا و كرها ) منظور از سجود در اين‌جا ، كرنش و تسليم و فرمانبردارى است و منظور از « طوع و كره » فرمانبردارى كامل همه پديده‌ها در هر حالى از احوال در برابر خداوند است . ( أحصى عدد الريش منها و النفس ) خداوند نسبت به همه گونه‌هاى

--> ( 1 ) . وَ لَوْ أَنَّ ما فِي الْأَرْضِ مِنْ شَجَرَةٍ أَقْلامٌ وَ الْبَحْرُ يَمُدُّهُ مِنْ بَعْدِهِ سَبْعَةُ أَبْحُرٍ ما نَفِدَتْ كَلِماتُ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ عَزِيزٌ حَكِيمٌ لقمان / 31 : 27 .